Vòng Bi Bơm Nóng Lên Ngay Sau Khi Châm Mỡ: Vì Sao Thừa Mỡ Hại Hơn Thiếu Mỡ

Một kỹ thuật viên bơm mỡ vào vòng bi cho đến khi mỡ trào ra khỏi phớt. Anh nghĩ vậy là chắc ăn. Sáng hôm sau, gối đỡ nóng đến mức không đặt tay vào được.

Tình huống này không hiếm, và người ta thường đổ lỗi cho chất lượng vòng bi. Thực tế, lượng mỡ mới là thủ phạm. Bài này giải thích vì sao thừa mỡ hại hơn thiếu mỡ. Sau đó là cách tính liều mỡ, chu kỳ châm và dấu hiệu nhận biết sớm.

Vì sao thừa mỡ làm vòng bi nóng lên

Trong vòng bi, con lăn phải đẩy mỡ ra khỏi đường lăn khi quay. Nếu khoang chứa quá đầy, mỡ không còn chỗ thoát. Nó bị khuấy liên tục và sinh nhiệt do ma sát.

Nhiệt làm mỡ mềm ra, dầu gốc tách khỏi chất làm đặc. Khi nhiệt vượt điểm nhỏ giọt của mỡ, mỡ bị oxy hóa và nhanh hỏng. Chuyên gia Rick Russo của ExxonMobil cho rằng thừa mỡ gây hỏng vòng bi nhiều hơn mọi nguyên nhân khác.

Dấu hiệu điển hình là nhiệt độ vọt lên ngay sau khi châm mỡ. Thủ phạm thường là súng bơm mỡ tay không có đồng hồ đo. Mỗi người bóp một kiểu, không ai biết đã bơm bao nhiêu gam.

Liều mỡ đúng tính theo kích thước vòng bi

Công thức thông dụng cho lượng mỡ mỗi lần châm bổ sung là G = 0,005 × D × B. Trong đó G là khối lượng mỡ tính bằng gam. D là đường kính ngoài vòng bi, B là bề rộng vòng bi, cả hai tính bằng milimét.

Hãy lấy ví dụ vòng bi 6309 ở đầu trục motor bơm. Đường kính ngoài 100 mm, bề rộng 25 mm. Lượng mỡ mỗi lần châm là 0,005 × 100 × 25 = 12,5 gam.

Con số này chỉ hơn chục gam, nên một cú bóp súng mỡ dài đã vượt liều. Hãy cân thử vài lần bóp để biết một nhát súng ra bao nhiêu gam. Rồi chia số nhát cho từng vòng bi, ghi lên nhãn gối đỡ.

Chu kỳ châm mỡ giảm rất nhanh khi vòng bi nóng

Bảng chu kỳ của ExxonMobil giả định vòng bi chạy không quá khoảng 71 °C. Trục nằm ngang, tải bình thường. Trên mốc đó, cứ nóng thêm khoảng 15 °C thì chu kỳ châm mỡ rút ngắn một nửa. Với trục đứng, chu kỳ cũng chỉ còn một nửa so với bảng.

Nhiệt độ vòng bi	Chu kỳ so với mốc chuẩn
Khoảng 71 °C	Giữ nguyên (1)
Khoảng 86 °C	Một nửa (0,5)
Khoảng 101 °C	Một phần tư (0,25)
Khoảng 116 °C	Một phần tám (0,125)

Có một giới hạn khác cần nhớ. Theo Pumps and Systems, mỡ gốc lithium thường dùng cho bơm có giới hạn nhiệt phục vụ khoảng 93 °C. Vòng bi đã đến 100 °C thì loại mỡ đó đã quá giới hạn. Lúc này châm thêm mỡ cùng loại không cứu được vòng bi.

Đọc nhiệt độ trước và sau khi châm mỡ

Phép đo rẻ nhất là súng đo nhiệt hồng ngoại. Đo gối đỡ ở cùng một điểm, trước khi châm và một giờ sau khi châm. Ghi vào sổ cùng với số gam đã bơm.

Nếu nhiệt tăng vài độ rồi hạ dần về mức cũ, đó là bình thường. Mỡ mới đang được phân bố lại. Nếu nhiệt tăng mạnh và giữ cao nhiều giờ, hãy nghi thừa mỡ. Khi đó bơm cần được kiểm lại liều mỡ chứ chưa phải thay vòng bi.

Thiếu mỡ có dấu hiệu khác. Nhiệt tăng chậm trong nhiều tuần, rồi độ rung tăng vọt khi mặt lăn đã bị tổn thương. Vì vậy nhiệt độ một mình không đủ, cần đo cả độ rung. Bài bơm kêu lạo xạo và tụt lưu lượng giúp tách tiếng ồn đường hút khỏi tiếng ồn vòng bi.

Vòng bi kín và vòng bi có nắp che không được châm tùy tiện

Theo Pumps and Systems, bôi trơn bằng mỡ chủ yếu hợp với bơm công suất nhỏ dùng vòng bi lăn. Vòng bi có nắp che giữ được mỡ và chặn bụi. Nhưng nếu bơm mỡ áp quá cao, nắp che có thể bị hỏng.

Loại kín còn một nhược điểm. Nhiệt khó thoát ra ngoài, và ma sát sinh nhiệt làm mỡ oxy hóa nhanh hơn. Hãy làm theo quy trình của nhà sản xuất vòng bi. Đừng trộn hai loại mỡ khi chưa hỏi nhà cung cấp.

Khi nào nên đổi sang bôi trơn bằng dầu

Bơm quay nhanh và nóng là trường hợp mỡ không còn phù hợp. Nhà sản xuất thường dùng hệ số tốc độ để quyết định. Hệ số này bằng tốc độ quay mỗi phút nhân với đường kính trung bình vòng bi, tính bằng milimét.

Theo các tài liệu bảo trì, hệ số trên khoảng 400.000 đòi hỏi châm mỡ theo tuần. Lúc đó nên chuyển sang bôi trơn dầu. Với bơm cần bôi trơn dầu, hãy tham khảo bơm dầu bôi trơn công nghiệp.

Điều cần làm ngay tại xưởng

Với nhà máy có nhiều điểm châm mỡ, Pump Pro thường đề xuất bỏ thói quen bơm theo cảm giác. Hãy lập một bảng ghi tên bơm, mã vòng bi, số gam mỗi lần châm và chu kỳ. Muốn châm mỡ có quy trình, hãy xem thêm bơm mỡ khí nén Meclube.

Bốn việc nên làm trong tuần này. Thứ nhất, tra mã vòng bi và tính liều G cho từng bơm. Thứ hai, cân một nhát súng mỡ.

Thứ ba, đo nhiệt gối đỡ trước và sau khi châm. Thứ tư, nếu nhiệt vượt khoảng 86 °C, rút ngắn chu kỳ. Kiểm tra cả căn tâm theo bài căn tâm đạt dung sai khi nguội mà vòng bi vẫn hỏng.